Ở tuổi này, sớm hơn hoặc muộn hơn bạn cùng lớp vẫn nằm trong khoảng bình thường. Nhưng có một nhóm nhỏ dấu mà đi hỏi sớm thì tốt hơn — và biết nhóm đó gỡ được phần lớn lo.
Sớm hơn hoặc muộn hơn bạn có sao không
- Phần lớn là không
- Thời điểm bắt đầu và tốc độ thay đổi rất khác nhau giữa từng người
- Và sự khác nhau đó nằm trong khoảng bình thường
- Điều đáng so là chính mình theo thời gian
- Không phải so với bạn cùng lớp
Hai mục cuối là cách so đúng, và nó là nguyên tắc chung của cả trang này.
Nhóm dấu nào nên đi hỏi sớm
- Bắt đầu rất sớm, hoặc chưa có dấu gì khi đã khá muộn so với khoảng chung
- Chỉ đổi một bên hoặc lệch rõ
- Đau nhiều, sưng nhiều, chảy máu bất thường
- Và đổi rất nhanh trong thời gian ngắn
- Đây là nhóm mang đi hỏi, không phải nhóm tự kết luận
Mục cuối là cách dùng đúng danh sách này, và một buổi hỏi gỡ được nhiều tháng lo.
Về việc đi hỏi không có nghĩa là có vấn đề
- Phần lớn các lần hỏi nhận được câu trả lời là bình thường
- Và câu trả lời đó cũng là kết quả đáng có
- Nó gỡ lo và cho biết nên chờ tới đâu
- Nên đi hỏi sớm không tốn gì
- Mục thứ hai là điều cần nói rõ
Mục thứ ba là lợi ích thật, và nhiều nhà không đi hỏi chỉ vì sợ nghe tin xấu.
Ai nên là người nói chuyện này
- Người mà trẻ thấy dễ nói nhất
- Cha, mẹ, người cùng phái trong nhà
- Hoặc bác sĩ
- Điều quan trọng là trẻ có một người để hỏi
- Chứ không nhất thiết phải là cha mẹ
Hai mục cuối là điều đáng chấp nhận, và trẻ có người để hỏi là mục tiêu thật.
Về cách mở đầu chuyện này
- Nói sớm, trước khi thay đổi xảy ra
- Nói ngắn, nhiều lần, thay vì một buổi dài
- Nói lúc đang làm việc khác, không ngồi đối diện
- Và nói bằng từ bình thường, không vòng vo
- Mục đầu là điều quan trọng nhất
Mục đầu quan trọng vì biết trước thì trẻ không sợ khi nó xảy ra.
Về việc nói trước thì đỡ được gì
- Trẻ biết trước thì không nghĩ mình có bệnh
- Không phải đi tìm câu trả lời ở chỗ không đáng tin
- Và biết cái gì là bình thường, cái gì đáng nói ra
- Đó là ba thứ đổi hẳn trải nghiệm của tuổi này
- Mục thứ hai là chỗ nguy nhất nếu không nói trước
Mục thứ hai là điều đáng để ý, vì thông tin trẻ tìm được thường lẫn lộn.
Đau ở tay chân khi lớn nhanh có bình thường không
- Đau mỏi nhẹ ở tay chân trong giai đoạn lớn nhanh là chuyện hay gặp
- Nhưng đau tăng dần ở một chỗ cố định
- Đau về đêm làm tỉnh giấc
- Kèm sưng, hoặc kèm sút cân
- Thì cần khám chứ không cho là do lớn nhanh
Mục thứ ba là dấu quan trọng nhất trong nhóm, và nó phân biệt được hai chuyện.
Về giai đoạn lớn nhanh
- Cao lên nhanh trong thời gian ngắn là chuyện bình thường của tuổi này
- Nó làm quần áo chật nhanh và làm trẻ hơi lóng ngóng một thời gian
- Nhu cầu ăn và nhu cầu ngủ đều tăng trong giai đoạn đó
- Nên ăn nhiều hơn và ngủ nhiều hơn là hợp lý, không phải chuyện phải sửa
- Mục cuối là điều đáng nói rõ
Mục cuối rất đáng nhớ, và nhiều nhà lo ngược về chuyện trẻ ăn nhiều ở giai đoạn này.
Về cách nói về thân thể trước mặt trẻ
- Đừng bình luận về hình thể, cân nặng, chiều cao của trẻ
- Kể cả bình luận có vẻ khen
- Đừng so sánh với anh chị em hay với bạn của trẻ
- Và đừng nhắc chuyện này trước mặt người khác
- Mục thứ hai là chỗ hay xảy ra nhất
Mục cuối là điều tối thiểu, và ở tuổi này nó là chuyện rất riêng.
Về mùi cơ thể, mụn và mồ hôi
- Cả ba đều là thay đổi bình thường của tuổi này
- Nói cách xử lý, đừng nói như chuyện đáng xấu hổ
- Chuẩn bị sẵn thứ cần dùng để trẻ không phải xin
- Và có bài riêng trong chuyên mục này nói kỹ hơn
- Mục thứ hai là cách nói đúng
Mục thứ ba là cách làm dễ chịu nhất, và nó bỏ được một lần phải hỏi khó.
Về việc trẻ không muốn nói
- Đây là chuyện bình thường ở tuổi này
- Đừng ép, đừng hỏi dồn
- Để sẵn thông tin đáng tin và nói là mình luôn ở đây
- Và cho trẻ biết trẻ có thể hỏi bác sĩ mà không cần qua mình
- Mục cuối là cửa nên mở
Mục cuối là điều nhiều nhà không nghĩ tới, và nó là cửa an toàn cho trẻ.
Về buổi khám ở tuổi này
- Vẫn nên khám định kỳ, kể cả khi không có vấn đề
- Hỏi trẻ muốn ai đi cùng, hoặc muốn vào một mình phần nào
- Nói với bác sĩ điều mình quan sát, rồi để trẻ nói phần của trẻ
- Và có bài riêng trong chuyên mục này về quyền được khám riêng
- Mục thứ hai là điều nên hỏi trước
Mục thứ hai là chi tiết giữ được lòng tin, và nó rất quan trọng ở tuổi này.
Dấu hiệu cấp cứu ở tuổi dậy thì
- Đau bụng dữ dội đột ngột, nhất là kèm nôn
- Đau một bên vùng bẹn hoặc vùng kín dữ dội và đột ngột
- Chảy máu nhiều không cầm được
- Ngất, hoặc đau ngực khi gắng sức
- Đau đầu dữ dội khác thường kèm nôn
Mục thứ hai là nhóm rất gấp và rất hay bị ngại nói — đau đột ngột ở vùng đó phải đi ngay.
Việc của tuổi này — và việc chưa cần
- Việc của tuổi này: nói trước, nói ngắn nhiều lần, bằng từ bình thường
- Việc của tuổi này: cho trẻ biết trẻ có một người để hỏi — và có thể hỏi bác sĩ trực tiếp
- Việc của tuổi này: biết nhóm dấu nên đi hỏi sớm, mang đi hỏi thay vì tự kết luận
- Chưa cần: so con với bạn cùng lớp hay với anh chị em
- Chưa cần: bình luận về hình thể, cân nặng, chiều cao của con
Việc chưa cần thứ hai là chỗ để lại lâu nhất — khoảng bình thường ở tuổi này rất rộng, và một câu bình luận có thể theo trẻ nhiều năm sau khi nó được nói ra.
Câu hỏi thường gặp
Sớm hơn hoặc muộn hơn bạn có sao không?
Phần lớn là không. Thời điểm bắt đầu và tốc độ thay đổi rất khác nhau giữa từng người, và sự khác nhau đó nằm trong khoảng bình thường. Điều đáng so là chính mình theo thời gian, không phải so với bạn cùng lớp.
Nhóm dấu nào nên đi hỏi sớm?
Bắt đầu rất sớm hoặc chưa có dấu gì khi đã khá muộn so với khoảng chung; chỉ đổi một bên hoặc lệch rõ; đau nhiều, sưng nhiều, chảy máu bất thường; và đổi rất nhanh trong thời gian ngắn. Đây là nhóm mang đi hỏi, không phải nhóm tự kết luận.
Ai nên là người nói chuyện này?
Người mà trẻ thấy dễ nói nhất — cha, mẹ, người cùng phái trong nhà, hoặc bác sĩ. Điều quan trọng là trẻ có một người để hỏi, chứ không nhất thiết phải là cha mẹ.
Đau ở tay chân khi lớn nhanh có bình thường không?
Đau mỏi nhẹ ở tay chân trong giai đoạn lớn nhanh là chuyện hay gặp. Nhưng đau tăng dần ở một chỗ cố định, đau về đêm làm tỉnh giấc, kèm sưng, hoặc kèm sút cân thì cần khám chứ không cho là do lớn nhanh.