Độ khúc xạ ở tuổi này thường còn đang thay đổi, nên đây là giai đoạn theo sát có ích nhất. Và trẻ vẫn không tự kể — trẻ tưởng nhìn được như vậy là bình thường.
Vì sao tuổi này cần theo mắt sát hơn
- Vì độ khúc xạ ở tuổi đang lớn thường còn thay đổi
- Có khi đổi trong vòng một năm học
- Một cặp kính đúng năm ngoái có thể không còn đúng năm nay
- Mà trẻ thì không kể
- Trẻ chỉ thích nghi
Hai mục cuối là điểm cốt lõi, và thích nghi nghĩa là ngồi gần hơn, nheo mắt hơn.
Dấu nào cha mẹ quan sát được
- Ngồi rất gần sách hoặc màn hình
- Nheo mắt, nghiêng đầu khi xem
- Hay nhức đầu hoặc mỏi mắt sau khi học
- Chép bảng sai hoặc bỏ dòng
- Và kết quả học tụt xuống mà không có lý do rõ
Hai mục cuối là dấu gián tiếp, và chúng thường bị hiểu thành chuyện học chứ không phải chuyện mắt.
Về dấu kết quả học tụt xuống
- Đây là dấu hay bị quy cho trẻ lười hoặc mất tập trung
- Trong khi trẻ có thể chỉ đang không nhìn rõ bảng
- Nên kiểm mắt là việc nên làm trước khi kết luận về học
- Cùng với kiểm nghe
- Mục thứ ba là bước đúng
Mục thứ hai là khả năng đáng loại trừ trước, và nó gỡ được bằng một lần kiểm.
Về việc trẻ chép bảng sai
- Chép sai số, bỏ dòng, phải xin bạn cho xem vở
- Xin đổi chỗ lên gần bảng
- Ba dấu đó rất cụ thể và dễ hỏi
- Hỏi thẳng con có thấy rõ bảng không
- Mục cuối là câu nên hỏi ở mọi năm học
Mục thứ hai là dấu mạnh nhất, và trẻ thường tự xin đổi chỗ trước khi ai kịp hỏi.
Về kiểm mắt định kỳ
- Kiểm định kỳ dù trẻ không kêu gì
- Hỏi cơ sở y tế về mốc phù hợp cho tuổi của con
- Kiểm lại sớm hơn nếu có dấu ở trên
- Và ghi lại đã kiểm khi nào, kết quả thế nào
- Mục đầu là điều quan trọng nhất
Mục thứ tư là việc đáng làm, và nó cho thấy độ có đang thay đổi nhanh hay không.
Có nên cho trẻ ra ngoài trời nhiều hơn
- Thời gian ngoài trời được xem là yếu tố có lợi cho mắt ở tuổi đang lớn
- Và nó cũng tốt cho vận động lẫn giấc ngủ
- Đây là việc nên làm dù chưa có vấn đề gì về mắt
- Không cần phải là hoạt động thể thao, chỉ cần ở ngoài
- Mục thứ ba là lý do đáng làm sớm
Mục cuối là chi tiết làm việc này dễ thực hiện, và đi bộ hay chơi sân cũng tính.
Đeo kính có làm mắt kém thêm không
- Không
- Kính đúng độ giúp trẻ nhìn rõ để học
- Nó không làm mắt yếu đi
- Ngược lại, để trẻ dùng kính cũ không còn đúng độ
- Hoặc không đeo khi cần mới là điều gây mỏi mắt và ảnh hưởng tới học
Hai mục cuối là điều đáng nhớ, và cách hiểu sai ở đầu bài làm nhiều trẻ chậm được đeo kính.
Về kính cũ không còn đúng độ
- Độ đổi thì kính cũ thành không phù hợp
- Trẻ đeo kính sai độ vẫn nhìn được nên không kêu
- Nên kiểm lại theo mốc dù trẻ nói vẫn thấy rõ
- Và kiểm lại ngay nếu trẻ bắt đầu nheo mắt dù đang đeo kính
- Mục cuối là dấu rõ nhất
Mục thứ hai là cơ chế bỏ sót, và nó giống hệt cơ chế ở trẻ chưa đeo kính.
Về việc trẻ không muốn đeo kính
- Cho trẻ tự chọn kiểu và màu
- Nói rõ kính để nhìn rõ mà học, không phải dấu của điều gì
- Hỏi con có bị bạn trêu không, và xử lý phần đó riêng
- Và bàn với giáo viên về chỗ ngồi nếu cần
- Mục thứ ba là lý do thật hay bị bỏ qua
Mục thứ ba là chỗ đáng hỏi nhất, vì phần lớn trẻ bỏ kính là vì bạn bè chứ không vì kính.
Về màn hình
- Điều quan trọng không chỉ là tổng thời gian
- Mà là thời gian nhìn gần liên tục không nghỉ
- Nghỉ mắt và ra ngoài trời là hai thứ cân lại được
- Và màn hình trước giờ ngủ ảnh hưởng tới giấc ngủ
- Mục thứ hai là điểm cốt lõi
Mục cuối là mối liên hệ sang chuyện ngủ, và có bài riêng trong chuyên mục này về nó.
Về việc nói với giáo viên
- Nói rõ con có vấn đề về mắt và đang đeo kính
- Xin cho con ngồi ở chỗ thấy rõ bảng
- Xin giáo viên nhắc con đeo kính trong giờ
- Và hỏi giáo viên có thấy con nhìn khó không
- Mục cuối là câu rất hữu ích
Mục cuối hữu ích vì giáo viên thấy con trong tình huống mà cha mẹ không thấy.
Về dấu cần khám ngay chứ không chờ mốc
- Hai mắt không cùng hướng
- Đau mắt nhiều, đỏ nhiều, hoặc sợ ánh sáng
- Nhìn đôi, hoặc đột ngột nhìn mờ một bên
- Chấn thương vào mắt
- Bốn nhóm này không chờ được tới mốc kiểm định kỳ
Mục thứ ba là nhóm gấp nhất, và đột ngột thì luôn là dấu đi ngay.
Dấu hiệu cấp cứu ở tuổi học đường
- Chấn thương vào mắt, hoặc hoá chất bắn vào mắt
- Đột ngột nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên
- Đau đầu dữ dội khác thường, kèm nôn
- Đau mắt nhiều kèm sưng quanh mắt và sốt
- Nhìn đôi mới xuất hiện
Nhóm dấu này khác hẳn nhóm ở trẻ nhỏ — ở tuổi này trẻ kể được, nên hãy nghe khi trẻ kể.
Việc của tuổi này — và việc chưa cần
- Việc của tuổi này: kiểm mắt định kỳ dù con không kêu gì
- Việc của tuổi này: hỏi con mỗi năm học — con có thấy rõ bảng không, có phải xin đổi chỗ không
- Việc của tuổi này: cho con ra ngoài trời nhiều hơn, và nghỉ mắt khi học
- Chưa cần: hoãn đeo kính vì lo kính làm mắt kém thêm
- Chưa cần: chờ con tự kể là nhìn không rõ
Việc chưa cần thứ hai là cơ chế bỏ sót chính ở tuổi này — trẻ so với cái mình luôn thấy, nên trẻ không có gì để nói là khác thường.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tuổi này cần theo mắt sát hơn?
Vì độ khúc xạ ở tuổi đang lớn thường còn thay đổi, có khi đổi trong vòng một năm học. Một cặp kính đúng năm ngoái có thể không còn đúng năm nay — mà trẻ thì không kể, trẻ chỉ thích nghi.
Dấu nào cha mẹ quan sát được?
Ngồi rất gần sách hoặc màn hình, nheo mắt, nghiêng đầu khi xem, hay nhức đầu hoặc mỏi mắt sau khi học, chép bảng sai hoặc bỏ dòng, và kết quả học tụt xuống mà không có lý do rõ.
Có nên cho trẻ ra ngoài trời nhiều hơn?
Thời gian ngoài trời được xem là yếu tố có lợi cho mắt ở tuổi đang lớn, và nó cũng tốt cho vận động lẫn giấc ngủ. Đây là việc nên làm dù chưa có vấn đề gì về mắt.
Đeo kính có làm mắt kém thêm không?
Không. Kính đúng độ giúp trẻ nhìn rõ để học; nó không làm mắt yếu đi. Ngược lại, để trẻ dùng kính cũ không còn đúng độ hoặc không đeo khi cần mới là điều gây mỏi mắt và ảnh hưởng tới học.