Một trẻ đang học được mà tụt xuống trong vài tháng thì thường có lý do ngoài chuyện học. Bốn thứ đáng loại trừ trước, và cả bốn đều can thiệp được.
Bốn thứ cần loại trừ trước là gì
- Mắt
- Tai
- Giấc ngủ
- Và chuyện đang xảy ra ở trường hoặc ở nhà
- Cả bốn đều làm trẻ học kém đi mà không liên quan gì tới khả năng học
Mục cuối là điểm cốt lõi, và cả bốn đều can thiệp được nếu tìm ra.
Vì sao mắt và tai đứng đầu danh sách
- Vì trẻ không kể, trẻ tưởng cái mình thấy và nghe là bình thường
- Vì lệch một bên thì bên kia bù nên không lộ ra
- Và vì kiểm hai thứ đó nhanh, rẻ, cho câu trả lời rõ
- Nên loại trừ chúng trước là hợp lý nhất
- Mục thứ ba là lý do thực dụng
Mục thứ ba là điều đáng nhớ, và một lần kiểm bình thường cũng đã thu hẹp được nhiều.
Vì sao giấc ngủ lại ảnh hưởng nhiều tới vậy
- Vì thiếu ngủ làm giảm tập trung, giảm ghi nhớ
- Và làm trẻ dễ cáu
- Trẻ thiếu ngủ trông rất giống trẻ mất tập trung
- Nên đây là nguyên nhân bị nhận sai nhiều nhất ở tuổi này
- Mục thứ ba là chỗ hay nhầm
Mục thứ tư là điều đáng nhất của cả bài, và nó gỡ được mà không cần gì ngoài giờ ngủ.
Cách kiểm nhanh phần giấc ngủ
- Con đi ngủ lúc nào, thức lúc nào, ba ngày liền
- Con có phải gọi nhiều lần mới dậy không
- Con có ngủ bù nhiều vào cuối tuần không
- Và con có ngáy to hoặc có khoảng lặng khi ngủ không
- Mục thứ ba là dấu của nợ ngủ
Mục cuối là nhóm dấu khác hẳn, và nó cần được nói ra ở buổi khám.
Về chuyện ở trường hoặc ở nhà
- Bị trêu, bị bắt nạt, mất bạn thân
- Đổi lớp, đổi trường, đổi giáo viên
- Chuyện trong nhà: người thân ốm, cha mẹ căng thẳng, có em mới
- Bốn nhóm đó đủ làm một trẻ tụt xuống một học kỳ
- Mục đầu là nhóm khó biết nhất
Mục thứ ba là nhóm hay bị bỏ hẳn, và trẻ ở tuổi này rất nhạy với không khí trong nhà.
Cách hỏi trẻ về chuyện ở trường
- Hỏi lúc đang làm việc khác, không ngồi đối diện
- Hỏi câu cụ thể: giờ ra chơi con chơi với ai
- Thay vì hỏi ở trường có gì không
- Và đừng hỏi dồn nhiều câu một lúc
- Mục thứ hai là câu mở được nhiều nhất
Mục thứ ba là câu hay nhận được câu trả lời không, và nó gần như không cho thông tin gì.
Nói gì với giáo viên
- Hỏi ba câu
- Con có nhìn rõ bảng và nghe rõ không
- Con có buồn ngủ trong lớp không
- Và có chuyện gì ở trường mà cô thấy đáng nói
- Giáo viên thấy con trong tình huống mà gia đình không thấy
Mục cuối là lý do nên hỏi, và ba câu đó đều dễ trả lời cho giáo viên.
Về dấu đáng đưa đi khám
- Học kém đi kèm nhức đầu, mỏi mắt
- Kèm buồn ngủ ban ngày rõ rệt
- Kèm sút cân, ăn kém, hoặc hay đau bụng đau đầu
- Và kèm thay đổi tính rõ rệt
- Mục thứ ba là nhóm đáng khám sớm nhất
Mục cuối là nhóm cần nói ra riêng, và có bài riêng trong chuyên mục này về nó.
Về chuyện đau bụng đau đầu hay gặp ở tuổi này
- Đau bụng hoặc đau đầu vào buổi sáng ngày học là chuyện rất thường gặp
- Nó là đau thật, không phải giả vờ
- Và nó thường liên quan tới lo lắng về trường
- Cần được khám để loại nguyên nhân thân thể, rồi xử lý phần lo
- Mục thứ hai là điều quan trọng nhất
Mục thứ hai đáng nhấn vì nói trẻ giả vờ là cách làm trẻ ngưng kể.
Khi nào mới nên bàn tới chuyện học
- Sau khi đã loại bốn thứ trên
- Nếu đã kiểm mắt tai, đã chỉnh giấc ngủ
- Đã hỏi rõ chuyện ở trường mà vẫn vậy
- Thì lúc đó bàn tới việc học hoặc xin đánh giá thêm
- Và bàn với trẻ chứ không phán với trẻ
Mục cuối là cách nói quan trọng nhất, và nó giữ cho trẻ còn hợp tác.
Về việc xin đánh giá thêm
- Có khó khăn học tập riêng biệt mà đánh giá mới phát hiện được
- Nói với giáo viên và với bác sĩ về khả năng đó
- Đánh giá không phải để dán nhãn
- Mà để biết con cần hỗ trợ kiểu gì
- Mục thứ ba là điều cần nói rõ với cả nhà
Mục cuối là mục đích thật, và biết đúng thì cách dạy đổi được.
Về việc đừng tăng thời gian học
- Phản ứng đầu của nhiều nhà là cho học thêm nhiều hơn
- Nếu nguyên nhân là mắt, tai hay thiếu ngủ thì cách đó làm tệ hơn
- Vì nó cắt thêm giờ ngủ và giờ nghỉ
- Tìm nguyên nhân trước, rồi mới bàn tới lượng học
- Mục thứ ba là cơ chế làm tệ hơn
Mục thứ tư là thứ tự đúng, và đây là chỗ nhiều nhà làm ngược.
Dấu hiệu cấp cứu ở tuổi học đường
- Đau đầu dữ dội khác thường, hoặc đau đầu kèm nôn và nhìn mờ
- Đột ngột yếu một bên người, nói khó
- Co giật
- Lú lẫn hoặc hành vi rất khác thường xuất hiện trong ngày
- Trẻ nói tới việc không muốn sống nữa
Mục cuối là dấu phải xử lý ngay trong ngày và không để trẻ một mình.
Việc của tuổi này — và việc chưa cần
- Việc của tuổi này: kiểm mắt và kiểm nghe trước khi kết luận gì về học
- Việc của tuổi này: ghi giờ ngủ ba ngày liền và xem con có nợ ngủ không
- Việc của tuổi này: hỏi giáo viên ba câu, và hỏi con một câu cụ thể về giờ ra chơi
- Chưa cần: cho học thêm nhiều hơn khi chưa biết nguyên nhân
- Chưa cần: kết luận con lười hoặc mất tập trung
Việc chưa cần thứ nhất là chỗ làm mọi thứ tệ hơn — nếu nguyên nhân là mắt, tai hay thiếu ngủ thì tăng giờ học chính là cắt thêm phần đang thiếu.
Câu hỏi thường gặp
Bốn thứ cần loại trừ trước là gì?
Mắt, tai, giấc ngủ, và chuyện đang xảy ra ở trường hoặc ở nhà. Cả bốn đều làm trẻ học kém đi mà không liên quan gì tới khả năng học — và cả bốn đều can thiệp được.
Vì sao giấc ngủ lại ảnh hưởng nhiều tới vậy?
Vì thiếu ngủ làm giảm tập trung, giảm ghi nhớ và làm trẻ dễ cáu. Trẻ thiếu ngủ trông rất giống trẻ mất tập trung — nên đây là nguyên nhân bị nhận sai nhiều nhất ở tuổi này.
Nói gì với giáo viên?
Hỏi ba câu: con có nhìn rõ bảng và nghe rõ không; con có buồn ngủ trong lớp không; và có chuyện gì ở trường mà cô thấy đáng nói. Giáo viên thấy con trong tình huống mà gia đình không thấy.
Khi nào mới nên bàn tới chuyện học?
Sau khi đã loại bốn thứ trên. Nếu đã kiểm mắt tai, đã chỉnh giấc ngủ, đã hỏi rõ chuyện ở trường mà vẫn vậy, thì lúc đó bàn tới việc học hoặc xin đánh giá thêm — và bàn với trẻ chứ không phán với trẻ.