Những năm đầu thường chưa đều, và điều đó nằm trong khoảng bình thường. Nhưng có một nhóm dấu mà đáng khám chứ không nên chịu đựng — nhất là đau tới mức phải nghỉ học.
Chưa đều trong những năm đầu có bình thường không
- Thường là bình thường
- Khoảng cách giữa các kỳ có thể chênh nhau trong những năm đầu
- Và dần đều hơn theo thời gian
- Điều đáng làm là ghi lại để thấy được nhịp của chính mình
- Thay vì lo theo từng kỳ
Hai mục cuối là cách theo đúng, và nó giống nguyên tắc chung của cả trang này.
Ghi lại những gì
- Ngày bắt đầu và ngày kết thúc mỗi kỳ
- Mức ra nhiều hay ít so với các kỳ trước
- Có đau hay không và đau tới mức nào
- Và có phải nghỉ học hay bỏ hoạt động vì nó không
- Bốn dòng đó là đủ
Mục thứ tư là dòng có giá trị nhất, vì nó đo được mức ảnh hưởng thật.
Về việc ai giữ bản ghi
- Để chính người đó tự ghi, không ghi hộ
- Ghi trên giấy hoặc trên điện thoại, tuỳ ý
- Cha mẹ không cần xem chi tiết, chỉ cần biết là có ghi
- Và hỏi khi nào cần mang đi khám
- Mục thứ ba là điều đáng giữ
Mục thứ ba là ranh giới riêng tư của tuổi này, và giữ nó thì bản ghi mới trung thực.
Đau tới mức nào là đáng khám
- Đau tới mức phải nghỉ học
- Bỏ hoạt động
- Hoặc không giảm với cách thường dùng
- Đau nhiều không phải điều phải chịu đựng
- Nó đáng được khám để tìm nguyên nhân và tìm cách giảm
Hai mục cuối là điều quan trọng nhất của cả bài, và nó ngược với điều nhiều người được dạy.
Về câu "ai cũng đau, chịu đi"
- Câu đó làm nhiều người chịu đựng nhiều năm
- Đau nhẹ là chuyện thường gặp thật
- Nhưng đau tới mức mất buổi học thì khác hẳn
- Và có nguyên nhân tìm được ở một phần trường hợp
- Mục thứ ba là chỗ vạch nằm
Mục cuối là lý do đáng khám, và đó là phần mà chịu đựng làm mất cơ hội.
Dấu nào khác đáng đưa đi khám
- Ra rất nhiều hoặc kéo dài hơn hẳn bình thường
- Chảy máu giữa các kỳ
- Mất kỳ nhiều tháng liền
- Chưa có kỳ nào khi đã khá muộn so với khoảng chung
- Và kèm mệt nhiều, chóng mặt, xanh xao
Mục cuối là nhóm có thể liên quan tới thiếu máu, và nó đáng khám sớm.
Về mối liên hệ với thiếu máu
- Ra nhiều kéo dài có thể dẫn tới thiếu máu
- Dấu là mệt nhiều, chóng mặt, khó tập trung, xanh xao
- Nó ảnh hưởng tới học và tới vận động
- Và nó tìm ra được bằng một xét nghiệm đơn giản
- Mục thứ hai là nhóm dấu đáng nói ra
Mục cuối là lý do đáng đi khám, và đây là chuyện xử lý được.
Về việc chuẩn bị sẵn đồ dùng
- Chuẩn bị sẵn trước khi kỳ đầu tiên đến
- Để ở nhà, trong cặp, và ở nơi trẻ hay tới
- Để trẻ không phải xin ai
- Và nói trước cách dùng, đừng để trẻ tự đoán
- Mục thứ ba là điều đáng nhất
Mục đầu là việc nên làm sớm, và kỳ đầu tiên thường đến vào lúc không ai đoán được.
Về kỳ đầu tiên ở trường
- Đây là nỗi lo rất thật của tuổi này
- Để sẵn một bộ trong cặp và một bộ ở tủ lớp nếu có
- Cho trẻ biết có thể xin ai ở trường
- Và nói trước là nếu có chuyện thì gọi mình, không sao cả
- Mục thứ tư là câu gỡ lo nhiều nhất
Mục thứ ba là chuẩn bị thực tế, và biết trước một cái tên thì đỡ hẳn.
Về việc nói với nhà trường
- Nếu đau nhiều tới mức ảnh hưởng học thì nên nói
- Hỏi trẻ trước là trẻ muốn nói với ai và nói bao nhiêu
- Xin phép trẻ trước khi nói
- Và chỉ nói đủ phần cần cho việc thu xếp
- Mục thứ hai là bước không bỏ được
Mục cuối là nguyên tắc, và nói nhiều hơn mức cần là vi phạm riêng tư của trẻ.
Về thuốc giảm đau
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ loại nào phù hợp và dùng thế nào
- Đừng để trẻ tự mua tự dùng theo lời bạn
- Ghi lại có đỡ hay không để mang đi khám
- Và nếu không đỡ thì đó là dấu đáng khám
- Mục thứ hai là chỗ nguy nhất
Mục cuối là cách dùng bản ghi, và phần không đỡ là thông tin chẩn đoán.
Về mất kỳ ở người vận động nhiều hoặc ăn ít
- Mất kỳ nhiều tháng ở người tập rất nhiều hoặc ăn rất ít là dấu đáng khám
- Nó không phải chuyện nên bỏ qua vì thấy vẫn khoẻ
- Vì nó liên quan tới xương đang tích lũy ở tuổi này
- Nói với bác sĩ, và nói cả lịch tập lẫn cách ăn
- Mục thứ ba là lý do quan trọng nhất
Mục thứ hai là chỗ hay bị bỏ qua, và cảm giác khoẻ không loại được chuyện này.
Dấu hiệu cấp cứu ở tuổi dậy thì
- Chảy máu rất nhiều không cầm được, kèm choáng hoặc ngất
- Đau bụng dữ dội đột ngột, nhất là kèm nôn
- Đau một bên vùng bẹn hoặc vùng kín dữ dội và đột ngột
- Sốt cao kèm đau bụng dưới nhiều
- Chóng mặt nhiều tới mức không đứng được
Mục đầu là nhóm gấp nhất của bài này, và nó đi cấp cứu chứ không chờ khám thường.
Việc của tuổi này — và việc chưa cần
- Việc của tuổi này: chuẩn bị sẵn đồ dùng và nói trước cách dùng, trước kỳ đầu tiên
- Việc của tuổi này: để chính người đó tự ghi bốn dòng mỗi kỳ, cha mẹ chỉ cần biết là có ghi
- Việc của tuổi này: đưa đi khám nếu đau tới mức nghỉ học, hoặc có dấu trong nhóm ở trên
- Chưa cần: lo theo từng kỳ trong những năm đầu chưa đều
- Chưa cần: chịu đựng cơn đau nhiều vì nghe nói ai cũng vậy
Việc chưa cần thứ hai là chỗ mất nhiều năm nhất — đau nhẹ là chuyện thường gặp thật, nhưng đau tới mức mất buổi học là chuyện khác, và nó đáng được khám.
Câu hỏi thường gặp
Chưa đều trong những năm đầu có bình thường không?
Thường là bình thường. Khoảng cách giữa các kỳ có thể chênh nhau trong những năm đầu và dần đều hơn theo thời gian. Điều đáng làm là ghi lại để thấy được nhịp của chính mình, thay vì lo theo từng kỳ.
Ghi lại những gì?
Ngày bắt đầu và ngày kết thúc mỗi kỳ; mức ra nhiều hay ít so với các kỳ trước; có đau hay không và đau tới mức nào; và có phải nghỉ học hay bỏ hoạt động vì nó không. Bốn dòng đó là đủ.
Đau tới mức nào là đáng khám?
Đau tới mức phải nghỉ học, bỏ hoạt động, hoặc không giảm với cách thường dùng. Đau nhiều không phải điều phải chịu đựng — nó đáng được khám để tìm nguyên nhân và tìm cách giảm.
Dấu nào khác đáng đưa đi khám?
Ra rất nhiều hoặc kéo dài hơn hẳn bình thường; chảy máu giữa các kỳ; mất kỳ nhiều tháng liền; chưa có kỳ nào khi đã khá muộn so với khoảng chung; và kèm mệt nhiều, chóng mặt, xanh xao.