Ở tuổi này, khó khăn tinh thần thường không hiện ra bằng lời mà bằng thân thể và bằng hành vi: đau bụng buổi sáng, không muốn đi học, ngưng chơi thứ từng thích.
Dấu nào đáng để ý nhất
- Ngưng làm thứ từng thích
- Không muốn đi học hoặc hay xin ở nhà
- Đau bụng, đau đầu vào buổi sáng ngày học
- Thay đổi giấc ngủ và ăn uống
- Rút khỏi bạn bè, và học tụt xuống
Dấu đầu là dấu mạnh nhất, vì trẻ bỏ thứ mình thích là điều cần lý do.
Vì sao dấu lại hiện ra bằng thân thể
- Vì ở tuổi này trẻ chưa gọi tên được cảm xúc
- Nên cơ thể kể thay
- Đau bụng và đau đầu buổi sáng ngày học là đau thật
- Không phải giả vờ
- Và cần được khám để loại nguyên nhân thân thể trước, rồi xử lý phần lo
Hai mục giữa là điều quan trọng nhất, và nói trẻ giả vờ là cách làm trẻ ngưng kể.
Về thứ tự loại trừ
- Khám để loại nguyên nhân thân thể trước
- Rồi mới xử lý phần lo
- Không bỏ qua bước nào trong hai bước
- Vì bỏ bước một là bỏ sót bệnh, bỏ bước hai là bỏ sót trẻ
- Mục cuối là cách nhớ hai chiều
Mục cuối là câu gọn nhất, và cả hai chiều sai đều hay gặp.
Hỏi trẻ thế nào
- Hỏi lúc đang làm việc khác, đi cạnh nhau chứ không ngồi đối diện
- Hỏi câu cụ thể về giờ ra chơi, về bạn, về môn nào con sợ
- Nghe hết trước khi nói
- Và đừng gỡ ngay bằng lời khuyên
- Nhiều khi trẻ chỉ cần được kể
Hai mục cuối là chỗ người lớn hay làm ngược, và lời khuyên sớm làm trẻ đóng lại.
Về những câu nên tránh
- Có gì đâu mà lo
- Hồi bằng tuổi con ba mẹ còn khó hơn
- Con phải mạnh mẽ lên
- Ba câu đó nghe như động viên nhưng làm trẻ thấy mình sai khi thấy khó
- Mục cuối là lý do nên tránh
Mục cuối là điều đáng nhớ nhất trong bài, và nó đúng với cả người lớn.
Về những câu dùng được
- Nghe con kể thấy nặng thật
- Con kể tiếp cho ba mẹ nghe được không
- Con muốn ba mẹ làm gì, hay chỉ muốn ba mẹ biết
- Ba câu đó mở tiếp câu chuyện
- Mục thứ ba là câu hiệu quả nhất
Mục thứ ba hiệu quả vì nó cho trẻ quyền quyết, và nhiều khi câu trả lời là chỉ muốn ba mẹ biết.
Về chuyện bắt nạt
- Hỏi cụ thể: có ai làm con khó chịu ở trường không, chuyện gì, mấy lần rồi
- Nghe hết, ghi lại, không hứa điều mình chưa chắc làm được
- Nói với nhà trường theo kênh chính thức
- Và cho con biết mình sẽ làm gì trước khi làm
- Mục cuối là điều giữ được lòng tin của con
Mục cuối rất quan trọng, vì hành động không báo trước làm trẻ không kể lần sau.
Về bắt nạt trên mạng
- Nó theo trẻ về nhà nên không có khoảng nghỉ
- Lưu lại bằng chứng trước khi xoá gì
- Không đọc hết tin nhắn của con một cách âm thầm
- Bàn với con về cách chặn và cách báo
- Mục đầu là chỗ khác với bắt nạt ở trường
Mục thứ ba là ranh giới đáng giữ, và làm âm thầm thì mất lòng tin lâu dài.
Về việc giữ riêng tư của trẻ
- Đừng kể chuyện của con cho họ hàng hay bạn bè mình
- Đừng nhắc lại trước mặt người khác
- Nói rõ điều gì mình sẽ nói với ai và vì sao
- Và xin phép con khi phải nói với nhà trường
- Mục thứ ba là cách làm đúng
Mục đầu là chỗ hay xảy ra nhất, và nó đủ để trẻ không kể gì nữa.
Khi nào cần người có chuyên môn
- Khi dấu kéo dài nhiều tuần
- Khi nó ảnh hưởng tới học và tới bạn bè
- Khi trẻ tự làm đau mình
- Hoặc khi trẻ nói tới việc không muốn sống nữa
- Nhóm cuối là trong ngày, không chờ
Mục cuối là điều quan trọng nhất của cả bài, và không để trẻ một mình trong lúc đó.
Về việc nói với trẻ chuyện đi gặp chuyên môn
- Nói thẳng, nói trước, không đưa đi mà không giải thích
- Nói rằng đây là người giúp mình gỡ chuyện đang khó
- Không đặt nó thành hình phạt hay thành chuyện xấu hổ
- Và cho con biết con được nói phần con muốn nói
- Mục thứ ba là điều cần giữ
Mục đầu là chỗ hay làm sai, và bị đưa đi bất ngờ làm mất cả buổi đầu.
Về việc người lớn trong nhà cũng cần ổn
- Trẻ ở tuổi này rất nhạy với không khí trong nhà
- Căng thẳng của người lớn ảnh hưởng thật tới trẻ
- Nên phần của người lớn cũng là phần của việc này
- Và người lớn cần chỗ nói của riêng mình
- Mục thứ hai là điều cần thừa nhận
Mục cuối là điều ít ai xếp vào đây, và nó là phần bền nhất của cả việc.
Dấu hiệu cấp cứu ở tuổi học đường
- Trẻ nói tới việc không muốn sống nữa, hoặc có kế hoạch
- Trẻ tự làm đau mình
- Hành vi rất khác thường xuất hiện trong ngày, hoặc lú lẫn
- Đau đầu dữ dội khác thường kèm nôn
- Co giật
Hai mục đầu là nhóm phải xử lý trong ngày — không để trẻ một mình và tìm giúp đỡ ngay.
Việc của tuổi này — và việc chưa cần
- Việc của tuổi này: để ý dấu ngưng làm thứ từng thích — dấu mạnh nhất trong cả nhóm
- Việc của tuổi này: hỏi câu cụ thể về giờ ra chơi, đi cạnh nhau chứ không ngồi đối diện
- Việc của tuổi này: khám để loại nguyên nhân thân thể, rồi xử lý phần lo — cả hai bước
- Chưa cần: gỡ ngay bằng lời khuyên khi trẻ vừa kể
- Chưa cần: nói trẻ giả vờ, hoặc so với thời của mình
Việc chưa cần thứ hai là chỗ mất nhiều nhất — ba câu nghe như động viên mà làm trẻ thấy mình sai khi thấy khó, và trẻ thấy vậy một lần thì lần sau không kể nữa.
Câu hỏi thường gặp
Dấu nào đáng để ý nhất?
Ngưng làm thứ từng thích; không muốn đi học hoặc hay xin ở nhà; đau bụng, đau đầu vào buổi sáng ngày học; thay đổi giấc ngủ và ăn uống; rút khỏi bạn bè; và học tụt xuống. Dấu đầu là dấu mạnh nhất.
Vì sao dấu lại hiện ra bằng thân thể?
Vì ở tuổi này trẻ chưa gọi tên được cảm xúc, nên cơ thể kể thay. Đau bụng và đau đầu buổi sáng ngày học là đau thật — không phải giả vờ — và cần được khám để loại nguyên nhân thân thể trước, rồi xử lý phần lo.
Hỏi trẻ thế nào?
Hỏi lúc đang làm việc khác, đi cạnh nhau chứ không ngồi đối diện; hỏi câu cụ thể về giờ ra chơi, về bạn, về môn nào con sợ; nghe hết trước khi nói; và đừng gỡ ngay bằng lời khuyên — nhiều khi trẻ chỉ cần được kể.
Khi nào cần người có chuyên môn?
Khi dấu kéo dài nhiều tuần, khi nó ảnh hưởng tới học và tới bạn bè, khi trẻ tự làm đau mình, hoặc khi trẻ nói tới việc không muốn sống nữa. Nhóm cuối là trong ngày, không chờ.